Narodowy Program Zdrowia

I. PODSTAWOWE ZAŁOŻENIA KONCEPCJI I KONSTRUKCJI NARODOWEGO PROGRAMU ZDROWIA

1. Zdrowie i czynniki je warunkujące

Zdrowie określa się jako stan dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko brak choroby lub niepełnosprawności(5). Zdrowie to także zdolność i umiejętność pełnienia ról społecznych, adaptacji do zmian środowiska i radzenia sobie z tymi zmianami.
W strategii Światowej Organizacji Zdrowia "Zdrowie dla wszystkich w roku 2000" (przyjętej także w Polsce(6) oraz koncepcji promocji zdrowia(7) podkreślono, że zdrowie jest: Jakość życia należy rozumieć jako sprawne funkcjonowanie do późnej starości, większą wydajność pracy i lepsze zarobki, satysfakcję z życia. W tym kontekście można zgodzić się ze stwierdzeniem, że "dobre zdrowie to dobry interes". Nabiera ono szczególnej wymowy w okresie transformacji ustrojowej, w której coraz więcej ludzi przekonuje się, że nie "opłaca się" chorować.
Zdrowie nie jest stanem statycznym. We wszystkich okresach życia należy: Fundamentalnymi warunkami zapewniającymi zdrowie są: pokój, stabilny system ekonomiczny, odtwarzalne zasoby naturalne, globalne i lokalne bezpieczeństwo obejmujące bezpieczeństwo ekologiczne, a także mieszkania, żywienie, edukacja, zarobki, sprawiedliwość i równość społeczna.
Wśród czynników, które wpływają na zdrowie człowieka wyróżnia się cztery grupy: Zaproponowane w NPZ działania dotyczą trzech zaznaczonych na rycinie grup czynników.

Ryc. 1. Czynniki warunkujące zdrowie.



Narodowy Program Zdrowia

2. Promocja zdrowia

Podstawą znowelizowanej wersji NPZ jest koncepcja i strategia promocji zdrowia.
Promocja zdrowia jest to proces umożliwiający ludziom: Promocję zdrowia określa się też jako sztukę interwencji w systemy społeczne i zachęcania ich, aby rozwijały się w kierunku zdrowych środowisk(8). W tym kontekście Narodowy Program Zdrowia zmierza do "wbudowania" zdrowia w różne systemy społeczne (np. polityka, ekonomia, edukacja, kultura fizyczna, nauka, rodzina itd.) i istniejące w nich organizacje poprzez zintegrowanie zdrowia z podstawowymi celami danego systemu/organizacji.



Narodowy Program Zdrowia

3. Zdrowotna polityka publiczna

Każda polityka gospodarcza i społeczna (np. zarobki, podatki, bezpieczeństwo socjalne, edukacja, transport itd.) ma związek ze zdrowiem. Polityka zdrowotna musi być budowana na wszystkich szczeblach i przez wszystkie podmioty życia publicznego. Z tego też względu przyjęto, że NPZ określa założenia "zdrowotnej polityki publicznej", a nie jak poprzednio "zdrowotnej polityki państwa". Oznacza to przełożenie akcentów z działań najwyższych szczebli zarządzania i administracji państwowej na powszechne działania, z udziałem wszystkich podmiotów życia publicznego.



Narodowy Program Zdrowia

4. Koncepcja celów i konstrukcja Narodowego Programu Zdrowia

W niniejszym dokumencie ustalono: Oczekuje się, że w wyniku realizacji zadań wymienionych w poszczególnych celach operacyjnych nastąpi wiele korzystnych zmian w stanie zdrowia ludności, w tym także zmniejszenie rozpowszechnienia i skutków głównych problemów zdrowotnych.
Opisaną wyżej konstrukcję celów NPZ przedstawiono schematycznie w Aneksie - tabela 3.
Przyjęto też ujednoliconą konstrukcję zapisu celów operacyjnych.
Wymienione w poszczególnych celach zadania uznano za priorytetowe. Stanowią one podstawę do opracowania szczegółowych działań przez różne sektory i na różnych poziomach. Należy przewidywać możliwość modyfikacji tych zadań, uzupełniania ich zbioru o kolejne zadania, wynikające ze zmieniającej się sytuacji, pojawienia się nowych potrzeb i problemów zdrowotnych. Otwartość NPZ umożliwia taką modyfikację.

Ważnym, nowym elementem konstrukcji dokumentu jest próba bardziej precyzyjnego, niż w poprzednich wersjach, określenia efektów działań dla osiągnięcia celów operacyjnych oraz korzyści zdrowotnych. W zapisie każdego celu operacyjnego uwzględniono podstawowe zasady monitorowania i ewaluacji wyników programu(9), takie jak:





Narodowy Program Zdrowia